De psychologie van swingen: waarom open relaties steeds populairder worden in Nederland

Een kringverjaardag ergens in het midden van het land. Tussen de kaasblokjes en de discussie over de beste route naar Zwolle zegt iemand terloops dat "die vrienden van ons" een open relatie hebben. Het is even stil. De helft van de kring lacht ongemakkelijk, de andere helft is ineens opvallend geïnteresseerd in de details. Iemand vraagt: "Maar… werkt dat dan?"

Dat is precies de vraag van dit artikel. Waarom kiezen stellen ervoor om samen ervaringen te delen met anderen? Wat zegt psychologisch onderzoek over geluk, jaloezie en vertrouwen in open relaties? En waarom werkt het voor het ene stel wel en voor het andere niet? Geen verkooppraatje, wel een eerlijk overzicht.

Wordt het echt populairder?

Eerlijk is eerlijk: harde cijfers over swingen in Nederland zijn schaars. Er is geen jaarlijkse telling van het aantal stellen dat een parenclub bezoekt. Wat we wel weten:

• Het onderwerp is zichtbaarder. Series, podcasts en artikelen over open relaties zijn geen uitzondering meer. Waar het vroeger alleen in fluistertoon werd besproken, staat het nu in de zaterdagkrant.
• Ervaring is minder zeldzaam dan veel mensen denken. In een Amerikaans onderzoek onder twee grote steekproeven van alleenstaande volwassenen, gepubliceerd in 2017, gaf ruim één op de vijf aan ooit een consensueel niet-monogame relatie te hebben gehad. Dat is een overkoepelende term voor alle vormen waarbij partners openlijk afspreken dat er ruimte is voor anderen.

Of het in Nederland echt méér gebeurt dan vroeger, valt dus lastig te bewijzen. Wat wel duidelijk is: er wordt veel opener over gepraat. En praten is in dit onderwerp de helft van het werk.

Waarom stellen ervoor kiezen

In een Amerikaanse studie interviewden Claire Kimberly en Jason Hans 16 getrouwde stellen die swingen, beide partners apart. Ze beschreven welke wensen het vervulde en wat het hun relatie opleverde. In gesprekken met stellen komen steeds dezelfde motieven terug:

• Nieuwigheid. Na jaren samen is alles vertrouwd. Iets nieuws samen beleven geeft energie, en die energie neem je mee naar huis.
• Samen avontuur beleven. Het gaat niet alleen om de ander, maar ook om het gevoel dat jullie samen iets spannends delen.
• Begeerd worden. Je aantrekkelijk voelen, en je partner zien zoals anderen hem of haar zien.
• Nieuwsgierigheid naar je eigen seksualiteit. Ontdekken wat je mooi vindt, soms ook buiten wat je van jezelf verwachtte.

Wat opvalt in de verhalen van stellen bij wie het werkt: ontevredenheid over de eigen partner is zelden de reden. Ze beginnen vanuit een relatie die al stevig staat.

Veiligheid en verlangen: de spanning volgens Esther Perel

Psychotherapeut Esther Perel beschrijft in haar boek Mating in Captivity een spanning die bijna elk stel herkent. We willen nabijheid, geborgenheid en voorspelbaarheid. Maar verlangen leeft juist van een beetje afstand, mysterie en het zien van de ander als een eigen persoon.

Lange relaties schuiven vanzelf richting veiligheid. Dat is mooi, maar het kan het verlangen dempen. Sommige stellen zoeken de spanning in nieuwe ervaringen samen, zoals reizen, dansen of een nieuw project. Anderen zoeken het in de lifestyle. Het onderliggende mechanisme is hetzelfde: je partner opnieuw zien, in een andere context. Meer over dit mechanisme lees je in Sleur in bed: zo krijgen stellen na jaren de passie terug.

Wat onderzoek zegt over geluk in open relaties

De grote vraag op elke kringverjaardag: zijn stellen in open relaties ongelukkiger? Het onderzoek wijst eerder de andere kant op:

• Vergelijkbaar welzijn. In 2015 zetten de Canadese onderzoekers Alicia Rubel en Anthony Bogaert de studies naar swingen, open relaties en polyamorie op een rij. Hun conclusie: mensen in consensueel niet-monogame relaties hebben gemiddeld een vergelijkbaar psychologisch welzijn en een vergelijkbare relatiekwaliteit als monogame mensen.
• Weinig verschil in hoe de relatie functioneert. Psycholoog Terri Conley en collega's vonden in 2017 weinig verschillen tussen monogame en consensueel niet-monogame mensen, gemeten op allerlei aspecten van relatiekwaliteit.
• Tevreden swingers. Een Amerikaanse vergelijking uit 2018 vond dat swingers gemiddeld meer tevreden waren met hun huwelijk en seksleven dan de algemene bevolking.

Een eerlijke kanttekening: wie swingt, heeft daar zelf voor gekozen. Stellen bij wie het misging, stoppen ermee en verdwijnen uit zulke onderzoeken. Het onderzoek zegt dus niet dat swingen gelukkig máákt. Het zegt wel dat open relaties niet per definitie ongelukkiger zijn.

Waarom het bij de één werkt en bij de ander niet

Uit het onderzoek van Kimberly en Hans kwam één factor steeds terug: communicatie, met woorden en zonder. Stellen die het goed doen, hebben een paar dingen gemeen:

1. Ze willen het allebei. Niet de een voor de ander. Als één van jullie twijfelt, is dat het startpunt van een gesprek, niet van een plan. Zie ook Mijn partner wil swingen, ik niet: wat nu?.
2. Ze maken regels en houden zich eraan. Wat wel, wat niet, waar, met wie. Regels worden pas onderweg aangepast, en altijd samen.
3. Ze bouwen het langzaam op. De stellen in de studie kwamen er stap voor stap in: eerst praten, dan fantaseren, kennismaken, kijken. Pas later meer.
4. Ze kunnen omgaan met jaloezie. Niet door die te ontkennen, maar door erover te praten als het opkomt. Lees daarover Jaloezie in open relaties.
5. Hun basis is stevig. Swingen versterkt wat er al is. Dat geldt voor het goede, maar helaas ook voor de barstjes.

Hoe het eruit kan zien

Neem Ingrid en Bas, eind vijftig, kinderen de deur uit. Ze zijn verzonnen, maar hun verhaal komt in varianten vaak voor.

Bas begint er voorzichtig over, na een avond waarop ze allebei toegeven dat het "best rustig" is geworden. Ingrid is eerst sceptisch, daarna nieuwsgierig. Ze besluiten niets te doen, behalve erover praten. Drie maanden lang, elke zondag een uurtje.

Het verrassende: die gesprekken veranderen al iets. Ze vertellen elkaar fantasieën die ze dertig jaar voor zich hielden. Ze lachen meer. Ingrid zegt later dat ze haar man "opnieuw heeft leren kennen, zonder dat er iemand anders bij was".

Een jaar later gaan ze een keer samen naar een parenclub, om te kijken. Ze vinden het spannend, ook een beetje onwennig, en gaan om half twaalf naar huis. In de auto zijn ze het erover eens dat het gesprek eigenlijk het mooiste deel was.

Het stigma: waarom erover praten nog lastig is

Ondanks alle openheid hangt er nog een stigma rond open relaties. Conley en collega's lieten dat in 2017 op een opvallende manier zien. Onderzoekers die resultaten presenteerden die gunstig waren voor polyamorie, werden door deelnemers als bevooroordeelder gezien dan onderzoekers met resultaten in het voordeel van monogamie. Zelfs de boodschapper krijgt dus een etiket.

Daarom kiezen de meeste stellen voor discretie. Niet omdat ze zich schamen, maar omdat hun privéleven privé is. Praktische tips daarvoor staan in Digitale privacy voor swingers.

Typisch Nederlands?

Nederland staat bekend om zijn nuchterheid: "doe maar normaal". Op het gebied van seks heeft dat een mooie kant: dingen bespreekbaar maken, zonder er een groot drama van te maken. Dat is precies de vaardigheid die stellen in de lifestyle nodig hebben.

Tegelijk ken je het ook hier: "wat zullen de buren zeggen?" Het helpt om te onthouden dat de buren meestal druk zijn met hun eigen leven. En met hun eigen kaasblokjes.

Vragen om jezelf te stellen

Voordat je iets doet, helpt het om deze vragen eerlijk te beantwoorden, eerst ieder voor zich en dan samen:

• Wat hoop ik dat dit ons oplevert?
• Waar ben ik het meest bang voor?
• Hoe reageer ik als ik jaloers word, en wat heb ik dan van jou nodig?
• Kan ik "stop" zeggen, en kan ik "stop" horen?
• Zou ik ook gelukkig zijn als we besluiten het níet te doen?

Als het antwoord op die laatste vraag ja is, staan jullie stevig. Dan is swingen een keuze, geen noodzaak.

Veelgestelde vragen

Is swingen slecht voor een relatie?

Onderzoek laat gemiddeld geen slechtere relatiekwaliteit zien. Maar gemiddelden zeggen weinig over jullie. Het hangt af van de basis, de communicatie en of jullie het allebei echt willen.

Is swingen hetzelfde als polyamorie?

Nee. Bij swingen delen stellen samen seksuele ervaringen met anderen, meestal zonder romantische relaties. Bij polyamorie gaat het om meerdere liefdesrelaties tegelijk, met medeweten van iedereen.

Moet je biseksueel zijn om te swingen?

Nee. Sommige mensen ontdekken nieuwsgierigheid naar hetzelfde geslacht, veel anderen niet. Wat er gebeurt, bepalen jullie samen in jullie afspraken.

Hoe vaak gaat het mis?

Daar zijn geen betrouwbare cijfers over. Wel is duidelijk waar het meestal misgaat: als één partner meegaat om de ander een plezier te doen, als afspraken vaag zijn of als er niet meer wordt gepraat.

Tot slot

De psychologie van swingen gaat uiteindelijk minder over andere mensen dan je zou denken. Ze gaat over twee mensen die elkaar vertrouwen, nieuwsgierig blijven en durven te praten over wat ze willen. Ook als dat spannend is, en ook als het antwoord uiteindelijk "nee, toch niet" blijkt.

Willen jullie eens rondkijken zonder verplichtingen? Op SwingRoad maak je in de bètafase gratis een profiel als stel of single. Je bepaalt zelf wie je mag schrijven, en privéfoto's deel je alleen met wie je zelf kiest. Gratis aanmelden, vanaf 18 jaar.

Bronnen

• Haupert, M. L., Gesselman, A. N., Moors, A. C., Fisher, H. E. & Garcia, J. R. (2017). Prevalence of Experiences With Consensual Nonmonogamous Relationships. Journal of Sex & Marital Therapy, 43(5). PubMed 27096488
• Rubel, A. N. & Bogaert, A. F. (2015). Consensual Nonmonogamy: Psychological Well-Being and Relationship Quality Correlates. Journal of Sex Research, 52(9). doi.org/10.1080/00224499.2014.942722
• Conley, T. D., Matsick, J. L., Moors, A. C. & Ziegler, A. (2017). Investigation of Consensually Nonmonogamous Relationships. Perspectives on Psychological Science, 12(2). doi.org/10.1177/1745691616667925
• Kimberly, C. & McGinley, R. (2019). Changes in the swinging lifestyle: a US national and historical comparison. Culture, Health & Sexuality, 21(2). doi.org/10.1080/13691058.2018.1460692
• Kimberly, C. & Hans, J. D. (2017). From Fantasy to Reality: A Grounded Theory of Experiences in the Swinging Lifestyle. Archives of Sexual Behavior, 46(3). doi.org/10.1007/s10508-015-0621-2
• Perel, E. (2006). Mating in Captivity. HarperCollins.

Bijgewerkt: oktober 2026.